«Чужое багацце»

ГЕОРГІЙ МАРЧУК

Чужое багацце

Не стану хітраваць, ёсць у казцы святая няпраўда, але ёсць і намёк — добрым

малайцам урок, дзяўчатам навука, старым суцяшэнне.

Сірата Ганначка ранішнюю малітву заўсёды заканчвала словамі: «Святы Божа,

Святы Моцны, Святы Бессмяротны, даруй нам правіны нашы». Свята памятала яна

матчын запавет, які вельмі строга загадваў хутара не кідаць, на зямлі лён вы-

рошчваць, жыта, каноплі, калодзеж з жывой вадой людзям не аддаваць. Ды праўду

старыя кажуць: чужое багацце вочы коле.

Адразу за хутарам, дзе жыла сірата, смалярня1 пана Майданскага была. А сам

Майданскі, людзі здагадваліся, прыслужваў Кадуку — самаму галоўнаму

Балотнаму чорту. Кадука, які наганяў на ўсіх страх і жудасць, ніхто ў вочы не

бачыў. Аднак усе ведалі, што Майданскі бярэ прыклад са свайго гаспадара: носіць

чырвоны плашч, чорны шыракаполы капялюш і ніколі не здымае боты на высокіх

абцасах.

Майданскі варыў смалу і прадаваў яе для дарожных патрэб. Але гэта была толькі

хітрасць. Большую частку смалы ён перапраўляў патаемнымі сцежкамі ў Балота да

Кадука, а той перапрадаваў яшчэ далей — самому Люцыпару ў Пекла.

Для Люцыпара грэшнікаў заўсёды мала. Усе іхнія багацці — дамы, банкі, срэбра

ды золата — былі набыткам не толькі Сатаны, але і яго адданых сяброў, такіх, як

Кадук, а той зрэдку дзяліўся са сваімі памагатымі. Майданскі таксама меў побач

сваіх прыхвасняў: аднавухага Пачварніка, вартавога смалярні, і касавокую Русалку,

якія так і глядзелі, каб з чужой бяды прыбытак мець. Яны сварылі між сабой

суседзяў, разлучалі любых, распачыналі войны.

I ўсё было б як мае быць, ды вось толькі каханне ды дабро — лютыя іх ворагі.

Здаўна служкі д'ябла не набліжаліся да тых дамоў і хутароў, на якіх раслі лён,

жыта, каноплі.

Свята памятала запавет сваіх бацькоў-нябожчыкаў Ганначка: увесну, калі

рыхтавалася да сустрэчы свайго сябра Бусла, гняздо якога месцілася на ліпе, што

расла ля ганка, кідаць у зямлю насенне льну, жыта і канапель, прыгаворваць пры

гэтым: «Сею лён, сею лён, каноплі, жыта, дай, Божа, дай, Божа, каб усё ўрадзіла».

Сонейка ззяе, Жаўрук спявае, а на душы ў Ганначкі скруха-туга. Не можа яна

дачакацца свайго любага Іванку, якога забралі ў салдаты, і лістоў ад яго яна ой як

даўно не атрымлівала. «Можа, на вайне ён?» — падумала і яшчэ больш

зажурылася. Няўжо не вернецца да яе Іванка? Бацькі ж яго хату ў суседняй вёсцы

прадалі і падаліся да сябе на Украіну. Хутчэй бы Бусел прыляцеў, можа, ён вестку

ад любага прынясе.

Да прылёту Бусла старанна рыхтаваліся і ворагі — Пачварнік з Русалкаю. Яны

пачалі ўгаворваць сірату аддаць ім калодзеж. У гэтым калодзежы Пачварнік хацеў

зрабіць патаемны склад і хаваць зброю. А пакуль тое ды сёе, пачаў ён рыхтаваць

для Бусла гняздо-прынаду2.

А гняздо тое было незвычайным. Зжыць са свету Бусла наважыліся Пачварнік з

Русалкаю, каб ужо ніхто не мог абараніць сірату.

У свавольнай Русалкі таксама была свая мара. Надта ж ёй хацелася трапіць на

баль Кадука, прывабіць яго і зрабіцца жонкай усемагутнага чорта. Надакучыла ёй у

рачной ціне дні марнаваць. Вось чаму абодва яны так угаворвалі Ганначку не сеяць

лён, жыта, каноплі. Не паслухалася іх сірата, памятала матчыны словы: «Ніхто з

нячысцікаў не зможа пераступіць твайго парога, калі ля дому будуць расці лён,

каноплі, жыта».

Вось чаму і сварыліся Пачварнік з Русалкаю:

— Ды калі б не я, цябе б гаспадар смалярні Майданскі не зрабіў бы гандляром.

Так яны маглі палову дня крычаць і клясці адзін аднаго, пакуль не ўмешваўся

пан Майданскі:

— Сварку спыніць! Ну што, задзіры, адгаварылі сірату?

— Яна нас не слухае, — паведаміў Майданскаму Пачварнік.

— Кепска. На той зямлі, дзе растуць лён, жыта, каноплі, Кадук не мае ўлады над

людзьмі, — Майданскі нервова пагладзіў свае чорныя вусікі.

— Засуха патрэбна. Хай Кадук пашле засуху, — прапанаваў Пачварнік, — вада ў

калодзежы перасохне, нечым будзе паліваць рунь3. Бусла мы адужаем, а вось калі

салдат Іванка вернецца, кепска нам будзе.

— Супакойцеся. Іванку на вайне кантузіла. Ён памяць згубіў. Не знойдзе сюды

дарогі, — супакоіў іх Майданскі.

— Адкуль ты ведаеш? — не давала веры Русалка.

— У Кадука на двары багата чароўных камп'ютараў. Яны ўсё яму паказваюць.

Не дачакаецца Ганначка свайго збавіцеля. А калі раптам ён і з'явіцца, дык не пазнае

яе, ён жа памяць згубіў, не памятае, хто ён, кім быў раней. Бусел — першы вораг

Кадука.

— I чаго ён яго так баіцца? — здзівіўся Пачварнік.

— Будзеш усё ведаць, хутка састарэеш. Выконвай, што табе загадалі, і мы

хораша зажывём! — пераканаў іх гаспадар смалярні.

— Я зайздрошчу чужому багаццю, — адразу сказаў Пачварнік.

— Я зайздрошчу чужому шчасцю, — прызналася і Русалка.

— А я зайздрошчу чужой волі. Завалодае Кадук Ганначкінай душой, мы

пераможам, кожны атрымае сваё. Ты, Пачварнік, — зямлю, калодзеж. Ты, Русалка,

будзеш прынята пры двары Кадука, пачнеш па ўсім свеце вандраваць. Мне абяцалі

ўладу над усімі банкамі і рэстаранамі.

— Дык чаму ён сам не заманіць Бусла ў пастку — і ўсё ў парадку? — абураўся

Пачварнік.

— Аракулы-прадказальнікі прадказалі, што Бусел прынясе яму пагібель. Вось

чаму ўсё лета, пакуль Бусел гасцюе ў Ганначкі, Кадук сядзіць у сваім балотным

палацы за дванаццаццю замкамі.

— Ды я гэтага Бусла з аўтамата! — завёўся Пачварнік.

— Бусел — птушка Боская, — астудзіў ягоны запал Майданскі, — яна нам

непадуладная. Прымусім падманам добрага і шчырага Іванку застрэліць Бусла

залатой куляй.

— Засуха патрэбна. Калі ежы не будзе, Бусел сам адгэтуль паляціць.

— Пазваніце, пан Майданскі, Кадуку і раскажыце пра ўсё, — прасіла Русалка.

Згадзіўся Майданскі і пазваніў Кадуку.

— Дармаеды! Абібокі! — закрычаў у трубку Кадук, голас у яго быў скрыпучы,

непрыемны, нават страшны. — Прыляцеў Бусел?

— Не. Яшчэ не! — разам адказалі Майданскі і Пачварнік.

— Добра, невукі. Я зраблюся віхрам і прынясу засуху. Чакайце. Ваша шчасце,

што сёння трынаццатае, пятніца!

Не паспеў Майданскі схаваць свой тэлефон, як над гарызонтам з'явілася

невялікая чорная хмарка, на вачах яна ператварылася ў буру-віхор. За некалькі