«Трое»

АНТОН АЛЕШКА

Апавяданне

Іх таропкія крокі змяніліся на ціхае шкробанне па шурпатых плітах панелі наберажнай. А крыху пазней, так праз гоні, яны спыніліся зусім. Адзін у чорным гарнітуры, танклявы і высокі прытуліўся бокам да тоўстай гранітнай сценкі, другі — нізкі, спыніўся насупроць і аб нечым заўзята апавядаў, памагаючы жэстамі правай рукі. Яны не зважалі на тое, што рабілася навакол. Па тарцовай вуліцы нячутна несліся аўто, па тротуары спяшаліся пешаходы. Нізкі ўзмахнуў рукою і чуць не зачапіў якраз падаспеўшую грамадзянку. Высокі барджэй адцягнуў яго да сябе і кіўнуў у бок праходзіўшай.

— Ясь, ты з ног саб'еш!..

— Прабачайце,— азірнуўшыся, вінавата сказаў Ясь і стаў упоруч каля Валодзі.

— Дык я не скончыў,— і ён гаварыў далей.— Асвятліў гэта я яшчэ раз карчом нос лодкі, ну і зразу пляснуў пракляты хвастом аб борт. Я траха не выкуліўся. Кінуў корч і сцішыўся на дне лодкі. Чакаў што будзе далей. 3 цемры крычаў дзед, клікаў мяне на дапамогу. Я даехаў паволі, мы знялі перамот і болей з сомам не сустракаўся...

Ясь апавядае Валодзю як ён, будучы ў адпачынку, ездзіў з дзедам лавіць рыбу. Валодзя рыбак і перад ім, мусіць, ужо плёскалі шчупакі, плоткі, бо ён налёг локцем на граніт і пільна глядзеў на шырокія хвалі ракі. Яго рэдкія бровы натапырыліся і праз хвіліну ён крута павярнуўся да Яся, палажыў руку на плячо і весела сказаў:

— У наступным годзе адпачынак возьмем разам і паедзем да твайго дзеда. Тады трымайся рыбная гаспадарка!..

— Добра,— згаджаўся Ясь.— Толькі ты вуды кінеш. Гэта тут імі можна забаўляцца... Мы крыгаю, альбо перамотам лавіць будзем. Дзед прынадзіць яе падпараным аўсом у затоку, потым хоць рукамі бяры. Поўна там рыбы.

Ясь — шырокаплечы, з кароткай шыяй і круглым тварам, старанна ўціснуты ў шэры пінжак. 3-пад барады выглядае чорны гальштук-матылёк, прыладжаны на беласнежнай рубашцы. Твар выбрыты і пад куртатым носам ценькай палоскай ляглі чарнявыя вусікі. Вочы шырока адкрыты і нібы чаго здзіўлены.

Валодзя шчуплаваты, з рабаціннем на твары выглядаў задумённым. Ён паскрэбваў кіпцем бялявы пушок на верхняй губе і прыжмурана ўзіраўся ў даль ракі.

Валодзя з Ясям — сябры. Працуюць на заводзе тут на Выбаргскім баку, толькі ў розных цэхах. Валодзя ў слясарным, Ясь — у ліцейным. Валодзя заўзяты фізкультурнік, Ясь пасля работы наведвае вячэрні інстытут. ЗаЙмаецца ўжо трэці год. Думае быць горным інжынерам.

У сакавіку гэтага года яны першыя адклікнуліся на заклік комсамола даць краіне 150 тысяч лётчыкаў без адрыву ад вытворчасці і пачалі наведваць авраклуб. Іх зацікавіла парашутная справа. Праз тры месяцы заняткаў у клубе пачаліся практычныя вылеты з парашутыстамі і першыя прыжкі. Ім хутка прыдзецца трымаць іспыты на інструктара парашутнай справы. Часта прыдзе з інстытута Ясь, а на квартэры ўжо Валодзя чакае. Ён паказвае чарцяжы і вытлумачвае што да чаго. Валодзя пазірае на вялікія аркушы александрыйкі і глуха гаворыць:

— Ты інжынер без пяці хвілін, што і казаць. Хутка для цябе адкрыюцца горныя прасторы, ты будзеш капацца ў багаццях, вынаходзіць розныя руды, а Владзімір Калядка будзе гнуць знойдзенае табою жалеза на розныя там дэталі. Так яно.

— Не сумуй, Валодэька. Ты яшчэ...

— Ды што ты кажаш,— з запалам перабівае Валодзя,— ты разу­мееш, што я таксама хаваю ў сабе не малыя планы на далейшае.

Я вось ляжаў у цябе на кушэтцы і марыў... аб многім я марыў. Мне ўвосень, ды што... і месяца няма як трэба на прызыў ісці. I што ты думаеш? Мне здавалася ў лятуценнях, што я камандую паветраным дэсантам, што я камандзір новага роду войск — паветранаЙ пяхоты, што я грамлю тылы фашыстаў, вось што... Ты не думай, што я магу толькі перавыконваць план каля кавадла. Я марыць магу. Што на гэта скажаш?..

— Валодзька, я даўно ведаў, што ты пойдзеш далёка, — пазіраў Ясь на пачырванелы твар Валодзі.

— Як далёка, а дамоў прыдзецца ісці,— нечакана пажартаваў Валодзя.

Сёння дзень адпачынку і хлопцы накіроўваюцца на аэрадром. Вялі размову аб рыбнай лоўлі, цяпер гутарка перашла на тэму пра ўчарашнія гулянні на астравах. Валодзя апавядае Ясю аб фейерверку і тым людскім моры, якое нахлынула ўчора на астравы тут жа за горадам. Ясь падменьваў Ціхона, які быў на гарадской канферэнцыі, а таму сам на астравах не быў. Ясь хацеў запытаць у Валодзі ці бачыў ён на гуляннях Люсю, але ўстрымаўся. А прычына тут простая. Паўтары гады назад Люся з‘явілася на заводэе і стала працаваць у фармовачным цэху. На першым жа сходзе яна яму спадабалася. Ён шукаў выпадку каб сустрэцца, пагутарыць. Комсамольская работа зблізіла іх. Пасябравалі. Валодзя лічыў, што лепшага і чакаць не трэба. Быў вяселы на рабоце і гаваркі з кожным сустрэчным. Ясю нават абрыдзеў сваімі доўгімі размовамі. Аднойчы яны былі на вечары ў падшэфным калгасе. Клуб ледзь умяшчаў жадаючых прысутнічаць. Было горача. Па чарзе давалі нумары. Люся выканала некалькі песень і ні то ад духаты, ці то так ад чаго уся расчырванелая сядзела за кулісамі. Валодзя стаяў паблізу увесь час і ў гэты момант падышоў да яе, заўважыў:

— Ты пяяла, як ніколі.

— Гм... у мяне хрыпата ў горле, а ты...

— Як ніколі,— сцвярджаў Валодзя.

— Ну досыць, табе абы пагутарыць...

Дамоў вярталіся пазнавата. Валодзя ішоў з Люсяй, калі астатнія крыху іх апярэдзілі, ён набраўся адвагі і неяк няскладна пачаў шаптаць на вуха.

— Даўно хацеў сказаць. Але сама ведаеш... зрабіць гэта мне не так лёгка.

Люся так змарылася, што ледзь не драмала ідучы. Пачуўшы глыбокія ўздыхі і прарывісты шопат, ачнулася і падштурхнула яго.

— Завёў, нібы шарманку. Карацей кажы, у чым справа?

— Коратка то неяк і не скажаш. Але калі... то я... Я кахаю цябе, Люська.

— Хто?.. Ты?!

Люся спынілася. У змроку твару яе не было відаць. Чуваць быў звонкі голас.

— Калі ты жартуеш — добра. Я люблю жарты. Калі ж ты гаворыш не нарокам...

— Ды дзе там...

— Я проста скажу: калі хочаш быць сябрам, не кажы мне нічога такога. Калі пачую што-небудзь надобнее, так і ведай, сустракацца не буду.

Валодзю нібы вадою абнясло ад патыліцы да пятак. Ён пахаладзеў і не ведаў што рабіць. Добра яшчэ цемра выручала, а так бы з сораму хоць скрозь зямлю праваліся. Нейкі час цягнулася непрыемная маўчанка, потым загаварыла Люся ды і то зусім пра другое. Рад быў Валодзя, што хоць гэтак абышлося і стараўся забыць, нібы нічога і не было.

Валодзя ведаў, што Ясь ходзіць да Люсі і што яна адносіцца да яго не так, як гэта здарылася з ім у той памятны выхад на вёску. Валодзя адчуваў непрыемнасць і яму было ўнутрана нялоўка перад Ясям. Ён спачатку нагаварваў Ясю пра Люсю. Падмячаў што-небудзь дробнае і пачынаў распісваць на ўсе лады, абы толькі зрабіць уражанне і адштурхнуць ад яе Яся. Але Ясь не зважаў. Тады Валодзя пра Люсю кінуў гаварыць, а калі на гэта выклікалі яго, ён хутчэй стараўся змяніць тэму. Не ведаў ён, што і Ясь у апошнія дні папаў амаль у такое ж становішча, як і ён колісь. Ясь то невялікі ўжо ахвотнік апавядаць пра сябе.

Калі ён прыехаў з адпачынку, то зайшоў да Люсі. Яна вельмі і вельмі была рада. Апавядала пра навіны, частавала яго, пасля сядзела каля адчыненага вакна і спявала. Ясь пазіраў праз вакно ўніз на шумеўшы проспект. Пад дугою праходзіўшых трамваяў асляпляюча ўспыхвалі блакітныя іскры, лязгалі колы... Ясю прыпомніўся той вечар, калі ён першы раз прыехаў сюды і як адразу аглушыў яго горад. Як, здаецца, даўно было гэта. У такіх думках прастаяў ён хвіліну, потым прайшоўся па пакоі. Люся дастала з століка маленькі альбомчык і паказала яму здымкі. Ясь разглядаў і хваліў, што ўсё вельмі добра. Крыху здзівіўся, што за месяц так многа стала ў яе здымкаў. Люся села насупроць і пазірала шырока адкрытымі вачыма, нібы бачыць яго ўпершыню. Ей вунь як прыемна было, што каля яе сядзіць Ясь. Колькі разоў здаралася так, што яна вернецца дамоў і доўга думае аб ім. Ёй куды лепш падабаецца Ясь. Ён дзелавы, удумлівы, толькі ціхі і нідзе асабліва сябе не праявіў. 3 Ясям ёй весела і яна сядзела б хоць цэлы вечар. Гэта не тое, што Валодзя. Той нагаворыць, нахваліцца, затым надзьмецца і пазірае акунёвым вокам, не міргаючы. Не магла спакойна глядзець на яго Люся і толькі таму, што разам працавалі і вучыліся, яна не казала яму пра ўсё тое, што адчувала. Да Яся яе цягнула і яна ледзь дачакалася, пакуль ён прыедзе з адпачынку. Учора, вяртаючыся з гульняў, парашыла яна, што, калі толькі закончацца заняткі, падбярэ больш падыходзячы час і скажа яму аб усім, таму што сам ён бадай не адважыцца, не здагадаецца і не зразумее, што робіцца на сэрцы ў дзяўчыны. А цяпер можна нават і віду не паказваць. Тым часам Ясь падсунуўся бліжэй да яе і знячэўку зусім нясмела прыцягнуў да сябе і гэтак жа нязграбна хацеў пацалаваць. Яна вырвалася, абцягнула блузку і, прайшоўшыся, села насупроць збянтэжанага Яся.

— Які ты порсткі,— з хітрынкаю сказала яна.

— Ды я... — сіліўся нешта сказаць Ясь, ды так і не сказаў.

Каб пра гэты выпадак ведаў Валодзя, ён бы, напэўна, як і раней зноў бы нагаварыў на Люсю. Ясь і Валодзя размаўлялі, ідучы па панэлі да аўтабуснай астаноўкі. Ішлі паўз летні сад. Валодзя паціху сказаў:

— Глянь, ідзе...

Ясь аглянуўся назад. На другім баку вуліцы ішла Люся. Яна іх заўважыла і праз вуліцу накіравалася да іх.

— Добры дзень! — прывіталася яна, мякка пераступаючы з нагі на нагу. На твары яе расплывалася хітраватая ўсмешка. — Якраз і сустрэліся. Вы ўжо едзеце? — дапытвалася яна.

— Ды трэба,— адказаў Ясь.