«Wladimir Putin - dokąd prowadzi Rosję»

¦

Boris Reitschuster

Wladimir PUTIN

Dok№d prowadzi Rosjк?

Z niemieckiego przeіoїyі Marek Zeller

o

Њwiat Ksi№їki

Tytuі oryginaіu

WLADIMIR PUTIN

Wohin steuert er Russland?

Projekt okіadki Maіgorzata Karkowska

Zdjкcia BE&W, AFP/EAST NEWS

Redaktor prowadz№cy Tomasz Jendryczko

Redakcja i indeks Jacek Kornacki

Redakcja techniczna Maіgorzata Juџwik

Korekta

Paweі Staszczak Anna Sidorek

Originally published under the title WLADIMIR PUTIN

Copyright © 2004 by Rowohlt Berlin, GmbH, Berlin Copyright © for the Polish translation by Bertelsmann Media sp. z o.o., Warszawa 2005

Њwiat Ksi№їki

Warszawa 2005

Bertelsmann Media sp. z o.o.

ul. Rosoіa 10, 02-786 Warszawa

Skіad i іamanie Piotr Trzebiecki

Druk i oprawa Drukarnia Naukowo-Techniczna S.A., \Kforszawa

ISBN 83-7391-835-3 Nr 5102

Spis treњci

Przedmowa .................................................... 7

ANTYREFORMATOR

Burza na szczycie............................................. 13

Dobry car................................................... 16

POMYSЈ

Klan ....................................................... 29

Wystкp Putina ............................................... 36

OPERACJA „SUKCESJA"

Kompromat ................................................. 51

Motyw przewodni ............................................ 55

Њlad riazaсski................................................ 66

Puting...................................................... 76

Јatwe wybory................................................ 85

NORD-OST

Szampan na froncie........................................... 93

Migawki z piekіa ............................................. 95

Nord-Ost.................................................... 100

MEDIA

Ofiary czy sprawcy?........................................... 117

Lateksowy prezydent.......................................... 125

Pucz telewizyjny ............................................. 132

Niemcy na celowniku.......................................... 139

POTIOMKINOWSKA DEMOKRACJA

Podwуjne wieсce............................................. 149

Gіosy duchуw................................................ 152

Petersburskie fasady .......................................... 157

Demokracja sterowana ........................................ 159

Partie z retorty............................................... 163

Parcie na Zachуd............................................. 166

SILNA RКKA

Sіuїby specjalne ............................................. 175

Zhoіdowanie baronуw......................................... 183

Duma oswojona.............................................. 189

Putin z br№zu ................................................ 192

Woіodia jako wуdz............................................ 196

CAR I KUNKTATOR

Kursk ...................................................... 205

Tajemnica dna morskiego ...................................... 212

Piкњci№ w stуі................................................ 217

Korupcyjna oњmiornica ........................................ 220

Mafia ...................................................... 229

Kadry ...................................................... 240

GRA KOСCOWA

Taniec na linie ............................................... 249

Przyspieszone odliczanie....................................... 255

Wyborczy kurcz.............................................. 266

Wybory parlamentarne ........................................ 269

Wybory prezydenckie ......................................... 273

Wojna z dzieжmi.............................................. 278

Koszmar w kolorze pomaraсczowym............................. 285

Rozstajne drogi .............................................. 294

Obchody Dnia Zwyciкstwa bez zwyciкzcуw........................ 297

Ewakuacja w szeњжdziesi№t lat po zwyciкstwie ...................... 304

Perspektywy................................................. 309

Podziкkowanie............................................... 317

Wskazуwki bibliograficzne ..................................... 319

Waїniejsze wydarzenia ........................................ 321

Indeks osуb ................................................. 325

Przedmowa

Wydawaіo siк, їe nic nie zakіуci pogodnej atmosfery spotkania. Wysocy rang№ goњcie z Berlina podniosіym tonem chwalili now№ Rosjк pod rz№dami Wіadimira Putina. Wszystko jest na dobrej drodze - mуwili. Sytuacja wewnкtrzna ustabilizowaіa siк, reformy daj№ pozytywne rezultaty. Putin chce zbliїenia z Zachodem i z pewnoњci№ przejdzie do historii jako odnowiciel Rosji. Przede wszystkim zaњ kasa paсstwowa znуw jest peіna. W przyszіoњci bкdzie moїna u nas duїo zarobiж - zapewniali goњci przedstawiciele Kremla w czasie poufnych rozmуw w luksusowym hotelu Atrium--Palace.

Byіo to w paџdzierniku 2003 roku, podczas szczytu niemiecko-rosyjskiego w Jekaterynburgu. Raczono siк wіaњnie winem i piwem, gdy jeden z waїnych przedstawicieli delegacji niemieckiej wspomniaі mimochodem, їe w ci№gu najbliїszych dziesiкciu lat Republika Federalna wypіaci Moskwie 1,5 mld euro w ramach pomocy na zіomowanie wycofanych ze sіuїby rosyjskich atomowych okrкtуw podwodnych na dalekiej pуіnocy, aї na Morzu Barentsa. I wtedy padіy gorzkie sіowa, ktуre narobiіy duїo zamieszania. Jeden z niemieckich dziennikarzy chciaі siк bowiem dowiedzieж, dlaczego z podatkуw jego rodakуw pіaci siк Rosji za wywуz atomowych њmieci, skoro wszystko zmienia siк tam na lepsze, a kasa znуw jest peіna?

Delegatowi maіo nie wypadі z rкki kieliszek. Po dіuїszej chwili milczenia wymamrotaі coњ na temat bezpieczeсstwa atomowego. Zdaje siк, їe nikt teї nie zwrуciі uwagi na fakt, iї juї kilka lat wczeњniej Norwegowie, ktуrzy takїe wyіoїyli pieni№dze na podobny cel, nie otrzymali zgody na skontrolowanie ich wykorzystania, gdyї porty stacjonowania floty atomowej naleї№ do zamkniкtej strefy wojskowej. W jaki zatem sposуb rz№d

PRZEDMOWA

federalny ma zamiar sprawdziж, czy pieni№dze pomocowe rzeczywiњcie s№ wykorzystywane zgodnie ze swym przeznaczeniem, czyli na usuwanie odpadуw atomowych, a nie zasilaj№ jakichњ niejasnych interesуw? Na tak postawione pytanie nikt z delegacji teї nie potrafiі odpowiedzieж. Zamiast tego wskazywano na dobre osobiste kontakty і№cz№ce Gerharda Schrуde-ra i Wіadimira Putina, ktуrzy przecieї s№ nawet na „ty". Kontrola to rzecz dobra, ale zaufanie jeszcze lepsze. W sprawie konfliktu w Czeczenii przedstawiciele rz№du niemieckiego teї niczego wіaњciwie nie powiedzieli, w kaїdym razie niczego krytycznego. Przesіanie byіo jasne: zadawanie pytaс nie jest wskazane i moїe nawet zakіуciж harmoniк miкdzy prezydentem a kanclerzem.

Jednakїe ta њwietlana nowa Rosja to tylko jedna strona rzeczywistoњci. Czкsto to, co na pierwszy rzut oka wygl№da tak obiecuj№co, okazuje siк pozorem. Wiele posuniкж wіadz, ktуre przy powierzchownej obserwacji sprawiaіy wraїenie pojedynczych bікdуw, w rzeczywistoњci stanowi przejaw wiкkszej i okreњlonej tendencji - na przykіad kampania przeciw wolnoњci prasy, ograniczanie demokracji czy krwawa wojna w Czeczenii.

Od czasu gdy na Kremlu rz№dzi Putin, praca dziennikarzy staіa siк trudniejsza. Nie jest niczym niezwykіym takїe w innych krajach, їe prominentni politycy zdradzaj№ okreњlone informacje jedynie pod warunkiem, їe bкd№ mieli zagwarantowan№ anonimowoњж. Gdy jednak nie chc№, by dziennikarz przytoczyі obiegowe, choж krytyczne opinie na temat prezydenta, znaczy to, їe w Moskwie znуw daj№ o sobie znaж ostroїnoњж i strach. A jeszcze kilka lat temu ci sami politycy bez cienia obawy pomstowali na prezydenta Borysa Jelcyna.

Jak za czasуw radzieckich maіo kto ma dziњ odwagк przekazaж przez telefon choжby tylko na poіy poufn№ wiadomoњж. Z obawy przed podsіuchem ludzie dobrze poinformowani wol№ umуwiж siк na szczer№ rozmowк w plenerze po uprzednim wyі№czeniu telefonu komуrkowego. Nawet gdy chodzi o niewinne raczej informacje z krкgуw prezydenckich, rozmуwcy prawie zawsze wybieraj№ anonimowoњж.