«Арляня»

Антон АЛЕШКА

Два гады я не быў дома.

У пачатку ліпеня высадзіўся на маленькай станцыі і, нікога знаёмага не знайшоўшы на пероне, з маленькім чамаданам і плашчом на руцэ вышаў у гарадок. Ужо было за поўдзень. Каля нафтасклада стаялі грузавыя машыны. Выпадкова каля аднае я ўбачыў знаёмага хлапца. Калісьці з ім вучыўся разам у школе. Ён нікуды далей не прабаваў паступіць, ажаніўся і жыў у суседнім пасёлку. Потым стаў старшынёю калгаса і, хоць малады, справу паставіў у гаспадарцы як належыць.

Я падышоў да яго і няўпэўнена запытаўся:

— Здаецца, Гайковіч?..

Ён мяне пазнаў і запрасіў з ім пад’ехаць.

— Ад мяне да твайго калгаса — як на гумнішча выйсці. Вось... — паціраў ён запэцканыя ў мазуту рукі.— Змітрок, аўтолу яшчэ набяры і хутка паедзем. А ты дзе зараз мераеш прасторы? — пытаўся ён у мяне.

Я ў некалькіх словах сказаў свайму быўшаму аднакласніку, дзе быў, што бачыў.

Той чалавек, якому ён даручыў атрымаць аўтол, хутка выскачыў з-за бочак з вядром у руцэ.

— Атрымаў...

Шофер завёў машыну. Мы селі ў шоферскую кабіну. Было цеснавата, але нічога...

Ляцелі ўзбоч шасэ кілометравыя слупы. Мінулі прысады дзвёх вёсак і мякка гойдалі на шырокай, добра дагледжанай дарозе. Час прайшоў неўзаметку. Мы спыніліся каля хаты Гайковіча.

— У хату зойдзем... 3 дарогі не пашкодзіць перакусіць...

Адгаворкі не памаглі, і я мусіў зайсці. Хутка пачуўся піск сала на скаварадзе і клапатлівыя крокі яго жонкі на кухні.

Сам Гайковіч вышаў. Я сядзеў у чыстай палавіне, блукаў поглядам па ўсім, што тут было. Чыстая палавіна сапраўды была чыстай, а ад яе дзверы вялі яшчэ ў якуюсьці баковачку. Усё было прыбрана і дагледжана. На гаршках вазонаў была каляровая папера, над вокнамі звісала бялюткае павуцінне цюлю.

Не паспеў я аглядзецца, як з’явіўся гаспадар і загадаў падаваць на стол. Рухавая жанчына паставіла талеркі і толькі, калі муж настаяў, вышла з кухні.

— Мне то і некалі... Работа ёсць,— сказала яна.

За падол спадніцы хіліўся чарнявы хлапчук, увесь у бацьку. Глядзеў на мяне маленькімі быстрымі вочкамі, цёр кулачком нос.

— Мой патомак,— хваліўся гаспадар.

— Усяго адзін?

— У самога ні аднаго мусіць, а ў мяне хочаш, каб дзесятак быў.

Пасмяяліся. Калі жонка вышла, Гайковіч пахваліўся сынам:

— Такі жвавы! На язык лёгкі...

Я пытаўся аб знаемых з яго калгаса: адны служылі ў арміі, другія вучыліся і зараз былі дома на канікулах, а рэшта —хто дзе.

Успомнілі школьныя годы. Успомнілі некаторых настаўнікаў і, падзякаваўшы за ўсё, я вышаў з хаты.

Гаспадар крыху правёў і мы развіталіся за гумнамі. Уперадзе ляжаў кусок шэрае дарогі, а далей сенажаць.

Ішоў я дамоў не спяшаючыся, папоўнены невыразным спакоем, абводзіў поглядам знаёмыя палеткі, паплавы.

Тут прайшло маё дзяцінства, тут і юнацтва знаходзіла прылажэнне ўсім здольнасцям, якімі я быў надзелен ад прыроды.

Як усё родна!

Адно скажу: зараз здавалася ўсё чамусьці мініяцюрным, ва ўсякім разе —маючым меншыя памеры, чым я сабе ўяўляў.

Магчыма, так было таму, што я меў прафесію, якая прывучала ўсё зямное бачыць у зменшаным выглядзе.

Любуючыся наваколлем, прышоў дамоў.

У варотах пад когі кінуўся клубком лахматы сабака і, адскочыўшы пад хлеў, ярасна залемантаваў. 3 сянец выглянула мама. Яна з хвіліну ўзіралася, потым вышла насустрач.

Да захаду сонца сядзелі мы з ёю ў садзе. Яна расказвала навіны. Потым з работы прышоў брат і мы пайшлі ў хату.

Дзён тры я сядзеў дома. Рэдка выходзіў на вуліцу. Цікавасць дому была вычарпана і аднойчы я пайшоў на сяло. Каля магазіна пагутарыў з калгаснікамі і рушыў у школу.

Перад маім ад’ездам у школе працавалі тры настаўнікі. 3 адным я вёў дружбу. Школа стаяла ў вялікім садзе і насустрач мне трапілася жанчына.

Я запытаўся.

Яна адказала, што мой таварыш паехаў на вучобу, а цяпер у школе застаўся на перыяд рамонту адзін Ласевіч. Я спыніўся ў роздуме: ісці ці не?

Рабіць было нечага. На мае крокі з настаўніцкай выглянуў узлахмачаны Ласевіч. Твар поўны, прадаўгаваты, з непрыемнай чырванню. Яго колер напамінаў брушка камара, калі той добра нап’ецца крыві.

Ласевіч здзівіўся майму з’яўленню і яўна ўвесь час стараўся дагадзіць.

Мы курылі. Я сказаў, што прабыў два дні і мне ўжо дома не ўсядзець, ахвота куды-небудзь пайсці і заняцца работай.

Ласевіч нахмурана паглядзеў, нейк лісліва ўсміхнуўся.

— Мы тут абвыклі і хоць бы што. Нікуды не цягне. Паедзем 140 на канферэнцыю ў горад і то адчуваеш сябе як у гасцях. Як бы ні было, а я абжыўся.

Яму я не супярэчыў, прапанаваў калі-небудзь праехацца ў гарадок, у кіно. Ён згадзіўся. Згулялі дзве партыі ў шахматы. Я абгуляў і, не маючы моцнага супраціўніка, злажыў фігуры ў скрынку.

Мажлівасць паехаць у горад хутка прадставілася. Нейк пасля поўдня ішла калгасная машына. Везла гародніну ў горад. Мы з Ласевічам падселі. Як толькі даехалі да суседняга пасёлка, пайшоў дождж.

Я пакінуў машыну, а за мною скочыў і Ласевіч. Зайшлі ў па- мяшканне сельсовета.

Старшыні не было, а сакратар быў мне знаёмы. Ён абрадваўся, ціснуў маю руку.

— Чуў, чуў... Ты з Гайковічам надоечы прыехаў? Ён быў — казаў.

Я паглядзеў і вышаў на ганак. Дождж спорна сек змакрэўшы пясок вуліцы, а гарызонт быў мутны і з-за нашага калгаса даносіліся гукі далёкага грому.

«Вот табе і выехалі»,— падумаў я, нявесела паглядаючы на вуліцу.

Хат тры па левы бок стаяла на агародах, а чацвертая вытыркала на вуліцу новым лабком. За ёю віднелася хата Гайковіча.

Сакратар сказаў, што летась яны адкрылі медпункт у той новай хаце.

— Працуе ў нас фельчар-хлапец і акушэрка. Дзяўчына адным словам...

Ён заглядаў у паперы на стале і змоўк.

Мне хацелася болей пачуць пра дзяучыну, але сакратар маўчаў. Я яшчэ раз вышаў на ганак. Дождж коса сек і заліваў дошкі усходцаў. Ветрам несла прыемную свежасць і ледзь улавімую парнасць грудоў за пасёлкам.

Пакасіўся на вымачаныя жаўтлявыя дошкі лабка медпункта. Цвёрда намерыўся зайсці. Аднаму было нязручна. Я папрасіў Ласевіча. Відаць было, што ён не хацеў ісці. Я пачау дапытвацца. Ён маўчаў, пазіраючы на матавую ад пырскаў вады шыбу, цягнуў глыбей галаву ў плечы. Сакратар глянуў на мяне.

У яго поглядзе я ўлавіў нешта смяшліва-падбіваючае.

Па-ранейшаму настойваў:

— Не разумею, малады хлапец і такая апатыя. Пойдзем!

Ласевіч адышоў ад акна, на твары з’явілася усмешка.

— Пойдзем,— сказаў ён ціха.—Толькі, можа, там нікога няма,— гаварыў ужо на ганку.

— Чаму? — запытаўся я і, не атрымаўшы адказу, накіраваўся з ганка да медпункта.

Дзмуў вецер. Дождж хлістаў у твар. Я падтрымліваў пілотку і ўгнуўшыся спяшаўся за Ласевічам.

Абмахнуў пілотку ў калідорчыку медпункта і зайшоў направа. Пахла эфірам і яшчэ нейкімі медыкаментамі.

Аглядзеліся. Нікога ў пакоі не было...

— Няма нікога, і дзверы не замкнулі,— сказаў я.

— Фельчар тут жыве і да вечара не замыкае...

Мы стаялі з Ласевічам каля акна.

— Адкуль яна?—пытаўся я.

— Здаецца з Жлобіна...

Неахвотна гаварыў аб акушэрцы мой напарнік.

— А дзе яна жыве?

— Вунь, у той хаце...

Я паглядзеў праз мокрую шыбу.

— У той?.. У Гайковіча?

— Ну, але...

Я сумеўся ад таго, што пачуў. У Гайковіча я быў і нікога не бачыў, сам ён таксама і словам не абмовіўся. Гэта яшчэ болей зацікавіла і я сказаў Ласевічу аб сваім жаданні пайсці да Гайковіча. Ён адмовіўся.

— Тады пачакаеш мяне ў сельсовеце. Я хутка вярнуся, — і вышаў на двор.

Кругом аблажылі хмары і пайшоў праліўны дождж. Часта шэрань хмар рвала маланка і нібы аграмадныя каменні кацілі па доўгім калідоры, гэтак працягла каціўся гром у даль і глуха сцёбаў зямлю да перагрому шыб у вокнах. Гайковіч быў якраз у сенцах.

— У горад выбраўся, а заехаў у твой калгас. Дождж не пусціў...

Ён глянуў на мяне.

— Ты не вельмі і прамок. Я пакуль вярнуўся з Посечы — рубца сухога не засталося. Пойдзе яшчэ расці бульба,—смакаваў ён, стоячы каля парога.— Толькі каб вецер сціх, а то жыта зложыць.

Мы зайшлі ў хату.

Гайковіч дакляраваў напаіць мяне дамашнім хмельным квасам і вышаў. Я тупаў па пакоі, па той самай чыстай палавіне, у якой мы закусвалі з дарогі і думаў запытацца пра акушэрку.

Раптам трахнулі дзверы баковачкі і ў гэтую палавіну вышла дзяўчына. Відаць, яна толькі што ўстала. На твары прыкметны быў рубец ад падушкі, валасы — аўсяны змяты сноп саломы. А адзенне, у якім яна вышла?.. На акругласці плеч ляжалі дзве малінавыя істужкі і падтрымлівалі шырокае дэкальтэ.

Дзяўчына падняла вочы і хвіліну стаяла перада мною. Потым зразумела мусіць, што я прадстаўляю зусім рэальны аб’ект, піснула і, тулячы далоні да грудзей, знікла за дзвярыма.

Я, як заведзены, зноў пачаў крочыць па пакоі і не менш яе ўсхваляваўся.

«Вось і акушэрка»,— думаў я.

Гайковіч прынёс збан квасу і наліў мне кружку.

Я выпіў. Пітво было надзвычай добрае. Халоднае — крыху кісьленькае, з рэзкім адценнем. Так і брала за нутро.

— Найлепшага гатунку,— хваліў я. — Сам рабіў?..

— 3 цябе вінакур не кепскі, маладзец...

Панізіўшы голас я кіўнуў на дзверы.

— Хто там у цябе?