«Падстаўка»

Уладзімір Шыцік

Падстаўка

ПАДСТАЎКА

1

З Сяргеем Апанасавічам Вежыкам мы пазнаёміліся ўчора. Спачатку ён мне не паказаўся. Невысокі, таўставаты. Валасы доўгія, аж на карку закручваюцца. Нос бульбінай, рот вялікі, усмешлівы. На субяседніка капітан Вежык глядзіць мякка і нібы бянтэжыцца. Мне падумалася, што яму да твару больш мальберт з пэндзалем — хай малюе флору і фаўну. Вядома, я не чакаў, што ўбачу волата з пранізлівым і жорсткім позіркам. На маім веку ў міліцыі такія не надта затрымліваюцца. Аднак і залішняя лагоднасць у абліччы, падобная на нерашучасць, таксама сустракаецца не часта. Прафесія наша, як не круці, сур’ёзная. А Вежык не проста сышчык, ён узначальвае ў Прыдняпроўску раённы крымінальны вышук.

Сяргей Апанасавіч, напэўна, здагадваецца, што не стае яму знешняй суровасці. Назваўшыся, ён вінавата ўсміхнуўся і няўпэўнена сказаў:

— Вось напрацавалі,— і паклаў моцную руку з растапыранымі доўгімі пальцамі на пухлую папку.

Я разгарнуў паперы. Мабыць, каб не перашкаджаць, Вежык успомніў пра нешта важнае і тэрміновае і выйшаў з кабінета.

Папка з крымінальнай справай, узбуджанай па факту крадзяжу ў Палыкавіцкім сельмагу, была ўжо ладна напакаванай: пратаколы, тлумачэнні, даведкі, заключэнні экспертаў, адказы на запытанні. Усё неабходнае, нічога лішняга. Я пачаў чытаць…

Вежык вярнуўся недзе гадзіны праз дзве. Ен не пацікавіўся аб маім уражанні і тым болей заўвагах. Разумеў, што патрэбны час, каб яны ў мяне акрэсліліся, выспелі. Ен спытаў пра іншае, якое, аднак, таксама мела дачыненне да яго клопатаў.

— Значыць, ёсць падазрэнне, што і ў нас, і ў суседзяў дзейнічае адна злачынная група?

— Так. У чатырох з пяці абрабаваных магазінах была або няспраўная сігналізацыя, або яе ўмела адключалі.

— А дзве апошнія, няўдалыя?

— Толькі пацвярджаюць меркаванні. Пасля нашага папярэджання ахова магазінаў была ўзмоцнена. Відаць, злачынцы карысталіся састарэлай інфармацыяй і не ведалі аб прынятых мерах.

— І нідзе не пакінулі слядоў?

— Нідзе. Хаця ў вас… Мне здалося, ты нешта такое выдзеліў.

Вежык з павагай паглядзеў на мяне, аж няёмка стала. Я не з ганарліўцаў, ды ўсё роўна прыемна.

— Падзяліся, Сяргей Апанасавіч…

Капітан зачымсьці пакратаў ручку замкнёнага сейфа, быццам разам са службовымі паперамі хаваў там і думкі, а тады прыгадаў адзін факт, далёкі быццам ад зместу гэтай папкі, якую я нядаўна вывучаў. Але на сваіх здагадках знак якасці мы ніколі загадзя паставіць не можам…

Аднак час збірацца. У маім гасцінічным пакоі ўжо зусім светла.

Пакуль гатуецца вада для кавы, галюся і разглядаю сябе ў люстэрку. Мне трыццаць два, з іх дзесяць на міліцэйскай службе. Бяссонная ноч пакінула знакі на твары. Ен бледнаваты. Але вочы не згаслыя, бадзёрыя. Значыць, ёсць яшчэ порах, прычым сухі. А што? Я не зломак і, спадзяюся, нават відны сабой. Рост сто восемдзесят, што і ў век акселератаў нямала. Плечы… Плечы, праўда, маглі быць і шырэйшыя, ды я не ў штангістах хаджу. Твар… Асабіста я да яго прэтэнзій не выказваю. Лоб не высокі і не нізкі, самы раз. Бровы кусцістыя, навіслыя над сінімі вачамі. Нос прамы, тонкі. Губы ўпарта сціснутыя. Так што ні адметнага, ні заганнага ў слоўным партрэце маёра міліцыі, старшага аператыўнага ўпаўнаважанага ўпраўлення крымінальнага вышуку Міністэрства ўнутраных спраў Леаніда Гаўрылавіча Хрытанькова я і на гэты раз не знаходжу. Я мог бы, калі на тое, сказаць пра сябе і нешта яшчэ. Аднак каза ўжо курыцца на стале шызым дымком, разносячы спакуслівы пах па ўсім пакоі. Гэта сігнал, што размінка скончана.

Уладкоўваюся ў мяккае крэсла ямчэй, спіной да акна. Мая ўвага зараз скіроўваецца на блакнот з некалькімі спісанымі старонкамі і купленую ўчора геаграфічную карту. Глытаю гаркаватае пітво без цукру і даю волю сваёй фантазіі. Кажуць, яна ў мяне няўрымслівая занадта. Я не крыўдую. Па мне, дык у гэтым лепш пера, чым не да…

Вежыка бянтэжыць адзін вельмі сур’ёзны факт: у тую ноч, калі абрабавалі Палыкавіцкі сельмаг, на шашы непадалёк ад вёскі загінуў механік мясцовага калгаса. Эксперты палічылі, што ён на крутым павароце не ўтрымаў матацыкл і выляцеў у кювет, дзе, як на тое, ляжала куча сабранага з палёў камення. Вежык не аспрэчваў гэты вывад і разам з тым дапускаў, што матацыкліста маглі збіць грабежнікі. Вядома, можна сказаць, што, не маючы ў руках нічога істотнага, капітан хапаецца за ўяўную саломінку. Ды калі разабрацца, у яго версіі нешта ёсць. Аўтамабіль уначы запамінаецца, асабліва чалавеку, звязанаму з тэхнікай. Грабежнікі маглі дапяць, што матацыкліст, пачуўшы пра кражу ў магазіне, напэўна, успомніць начную машыну, і, абганяючы, наўмысна зачапілі яго. Тады абодва выпадкі не звязалі ў адно, меркаванне ў Вежыка ўзнікла пазней. Разумею, яно даволі смелае. Аднак і я таксама з недаверам стаўлюся да падобных супадзенняў.

Прыняўшы думку Сяргея Апанасавіча, пайду далей за яго. Тут мне і спатрэбіцца набытая ў кнігарні геаграфічная карта. На ёй я пазначыў вёскі і пасёлкі, дзе былі абрабаваныя і дзе былі спробы абрабаваць магазіны. Есць у гэтых крадзяжах агульныя прыкметы: адбываліся яны пасля завозу каштоўных тавараў; магазіны знаходзяцца пры асфальтаванай дарозе. Апошняе, калі добра паваражыць над картай, можа нешта даць. Напрыклад, нейкае месца, якое будзе звязана самымі кароткімі прамымі з гэтымі сельмагамі.

Палыкавічы, Зароўцы, Дабрэйка, Бабінічы, Заходы, Ляды, Грабяні… Сем вёсак на стыку трох абласцей. І прынамсі з двух пунктаў можна правесці да іх патрэбныя мне стрэлкі. З гэтых пунктаў і пачну працу — пашлю запытанні, ці не было ў дні крадзяжу там або паблізу ўгонаў аўтамашын, якіх-небудзь іншых транспартных здарэнняў? А сам тым часам з’езджу ў Палыкавічы, у якіх адбыўся апошні з гэтых крадзяжоў.

2

Аўтобус спыніўся на плошчы перад будынкам сельсавета. Пасажыраў у канец маршруту прыехала мала. Раніцай людзі больш у горад едуць. Сярод маіх спадарожнікаў чужых, здаецца, двое — адзін адразу накіраваўся ў калгасную кантору, якая знаходзіцца ў супрацьлеглым боку плошчы; другі зайшоў на пошту, мяркуючы па сумцы, ён сувязіст.

Да гэтых прыезджых мне справы няма, іх я адзначаю па прывычцы. Ніколі не ведаеш загадзя, што і калі табе спатрэбіцца. Але, адзначыўшы, раптам лаўлю сябе на асацыяцыі…

Цяперашні адміністрацыйны цэнтр Палыкавіч, жылы пасёлак побач з ім ствараліся на незаселеным раней масіве, бліжэй да шасейнай магістралі. Мне часта даводзіцца бываць на сяле. Радуе, што будаўніцтва, якое вялося і даўней, апошнім часам набыло іншы кірунак — насельніцтва атрымлівае ўсё болей выгод. Палыкавічы — не выключэнне. Цагляныя катэджы аднаго і двух узроўняў, вакол іх невялікія сядзібы з гаспадарчымі пабудовамі. Есць у вёсцы і чатырохпавярховыя дамы. Вока радуецца… На жаль, я не экскурсант і не журналіст. Да майго задавальнення выглядам новай вёскі прымешваецца прыкрасць. Магазін, можа, і знаходзіцца ў прыгожым месцы, на пагорку, але далекавата ад жылля, на краі. Калісьці тут быў панскі маёнтак, ад якога засталося некалькі старых паўзасохлых ліп і рэшткі цаглянага падмурка. А далей аж да лесу прасціраецца шырокі поплаў. Ліпы добра хаваюць магазін. Уначы, нават месячнай, не надта заўважыш з вёскі, што ля яго робіцца. Адна надзея на сігналізацыю.